Siapa Boleh Menyaman atas Fitnah: Kerajaan, Menteri dan Parti Politik

Pada 3 Julai 2026, Mahkamah Rayuan menolak rayuan ahli politik DAP Sarawak, Chong Chieng Jen, dan menggandakan, kepada RM300,000, ganti rugi yang perlu dibayar kepada Kerajaan Negeri Sarawak atas fitnah. Pertikaian itu, yang bermula dengan risalah parti pada 2013, terdahulu menghasilkan yang pertama daripada tiga keputusan Mahkamah Persekutuan tentang satu soalan asas: siapa boleh menyaman atas fitnah di Malaysia?

Ringkasnya: kerajaan persekutuan atau negeri boleh menyaman. Menteri atau pegawai awam lain boleh menyaman sebagai individu, walaupun perkataan itu menyerang kelakuan rasmi. Parti politik tidak boleh.

Kerajaan negeri sebagai plaintif: kes Sarawak

Chong, ketika itu Ahli Parlimen dan ahli dewan undangan negeri, membuat dakwaan tentang pengendalian sejumlah besar dana negeri. Catatan yang diterbitkan menyatakan ia tersebar melalui risalah parti, sebuah akhbar harian berbahasa Cina dan sebuah portal berita dalam talian. Kerajaan Negeri dan Pihak Berkuasa Kewangan Negeri menyaman.

Pada 2014, Mahkamah Tinggi membatalkan saman itu, menggunakan keputusan England Derbyshire County Council v Times Newspapers (1993), di mana badan kerajaan tidak boleh menyaman atas fitnah. Mahkamah Rayuan mengakaskan keputusan itu pada 2016, dan pada 26 September 2018 Mahkamah Persekutuan, dalam Chong Chieng Jen v Government of State of Sarawak & Anor, bersetuju dengan Mahkamah Rayuan.

Penaakulannya bergantung pada statut: seksyen 3 Akta Prosiding Kerajaan 1956 memberi Kerajaan Persekutuan dan Negeri hak untuk membawa prosiding sivil, dan mahkamah memutuskan bahawa ini termasuk tuntutan fitnah. Dengan adanya undang-undang bertulis mengenai perkara itu, tiada ruang untuk mengimport peraturan England melalui seksyen 3 Akta Undang-Undang Sivil 1956, yang mengawal penerimaan common law England.

Semasa perbicaraan, pada 30 Ogos 2022, Mahkamah Tinggi di Kuching memutuskan memihak kepada Negeri, mendapati niat jahat, mengawardkan RM150,000 ganti rugi dan RM50,000 kos, dan memberikan injunksi. Keputusan rayuan 2026 menaikkan ganti rugi kepada RM300,000 dan menambah RM150,000 kos; Borneo Post menyatakan jumlah yang perlu dibayar ialah RM500,000.

Ketua menteri menyaman atas kapasiti peribadi

Keputusan kedua, Lim Guan Eng v Ruslan bin Kassim, diputuskan pada 26 Februari 2021. Lim Guan Eng, ketika itu Ketua Menteri Pulau Pinang, menyaman atas tuduhan tentang kelakuannya semasa memegang jawatan, yang dibuat dalam kenyataan yang dikeluarkan pada 1 Oktober 2011 oleh ketua penerangan Perkasa, disiarkan di laman webnya dan dilaporkan oleh akhbar keesokan harinya. Pada 26 Mac 2015, Mahkamah Tinggi mengawardkan RM150,000 terhadap Perkasa, Ibrahim Ali dan Ruslan Kassim; defendan akhbar, yang terhadapnya award berasingan dibuat, menyelesaikan pada Mac 2019.

Persoalannya ialah sama ada, selepas Chong Chieng Jen, pegawai kerajaan boleh menyaman atas kapasiti rasmi. Dengan majoriti 2–1, Mahkamah Persekutuan memutuskan bahawa pegawai awam yang menyaman sebagai individu mengekalkan hak rakyat biasa untuk melindungi reputasinya, sama ada perkataan itu berkaitan kelakuan peribadi atau rasmi. Award RM150,000 dikembalikan. Hakim yang menentang berpendapat bahawa tuntutan itu dibawa atas kapasiti rasmi tanpa mematuhi Akta Prosiding Kerajaan 1956 dan adalah cacat.

Parti politik tidak boleh menyaman

Pada 4 Mac 2021, panel tujuh hakim Mahkamah Persekutuan memutuskan Lim Lip Eng v Ong Ka Chuan (as public officer of the Malaysian Chinese Association). MCA telah menuntut RM100 juta daripada seorang Ahli Parlimen DAP atas kenyataan tentang peruntukan sekolah Cina pada sidang akhbar di Parlimen pada 15 Mac 2017. Mahkamah sebulat suara memutuskan bahawa parti politik, walaupun boleh menyaman dan disaman melalui pegawai awam di bawah seksyen 9(c) Akta Pertubuhan 1966, tidak boleh mengekalkan tindakan fitnah. Saman itu dibatalkan.

Analisis: tiga jawapan, satu mesej praktikal

Malaysia telah berpisah daripada kedudukan England atas dasar statut. Sesetengah peguam berhujah bahawa membenarkan kerajaan menyaman berisiko menghalang kritikan yang sah. Pandangan lain ialah hak untuk menyaman hanyalah titik permulaan: plaintif kerajaan masih perlu membuktikan kesnya, dan pembelaan biasa kekal terbuka.

Keputusan parti menyempitkan bidang kurang daripada yang disangka: ahli politik individu kekal bebas menyaman atas nama sendiri, dan majoriti Lim Guan Eng mengesahkan bahawa tidak ada bezanya jika serangan itu terhadap kelakuan rasmi. Artikel ini tidak menangani kedudukan badan berkanun atau syarikat berkaitan kerajaan. Litigasi Sarawak juga menunjukkan ekor panjangnya: risalah dari 2013, masih di mahkamah pada 2026, dengan jumlah yang perlu dibayar meningkat daripada RM200,000 kepada RM500,000.

Pengajaran bagi pengguna media sosial, pemilik perniagaan dan pentadbir kumpulan

• Kritik dasar dan prestasi dengan bebas. Menyatakan sebagai fakta, tanpa bukti, bahawa wang awam dicuri atau pegawai yang dinamakan korup adalah berbeza; kedua-dua kerajaan dan pemegang jawatan individu boleh menyaman.

• Menulis tentang parti dan bukan individu memberi sedikit perlindungan jika pembaca dapat mengetahui pemimpin mana yang dimaksudkan.

• Pemilik perniagaan yang menyiarkan tentang urusan dengan jabatan atau pegawai kerajaan patut berpegang pada fakta yang boleh didokumenkan.

• Musim pilihan raya ialah tempoh berisiko tinggi bagi mesej yang dimajukan. Seksyen 14 Akta Fitnah 1957 mengehadkan perlindungan semasa pilihan raya.

• Pentadbir kumpulan WhatsApp dan Facebook: tetapkan peraturan menentang dakwaan yang tidak disahkan tentang individu yang dinamakan, dan buang hantaran sedemikian dengan segera sebaik dimaklumkan. Sama ada pentadbir bertanggungan semata-mata kerana menjadi pentadbir belum diputuskan oleh mahkamah rayuan, tetapi pada pandangan kami risikonya meningkat sebaik pentadbir mengetahui dan tidak berbuat apa-apa.

Status setakat 19 September 2026

Lim Guan Eng dan Lim Lip Eng ialah keputusan muktamad mahkamah tertinggi. Dalam kes Sarawak, laporan akhbar pada 3 Julai 2026 menyatakan Chong sedang menimbangkan untuk memohon kebenaran merayu ke Mahkamah Persekutuan. Sama ada permohonan telah difailkan atau diputuskan tidak disahkan, jadi perintah Mahkamah Rayuan tidak patut dianggap muktamad.

Autoriti dan sumber

• Chong Chieng Jen v Government of State of Sarawak & Anor [2019] 3 MLJ 300; [2019] 1 CLJ 329; [2019] 1 MLRA 515

• Lim Guan Eng v Ruslan bin Kassim and another appeal [2021] 2 MLJ 541; [2021] 3 MLRA 207

• Lim Lip Eng v Ong Ka Chuan (as public officer of the Malaysian Chinese Association) [2022] 5 CLJ 847

• Akta Prosiding Kerajaan 1956, seksyen 3; Akta Undang-Undang Sivil 1956, seksyen 3; Akta Pertubuhan 1966, seksyen 9(c); Akta Fitnah 1957, seksyen 14

• Badan Kehakiman Malaysia: ringkasan akhbar (penghakiman minoriti), Lim Guan Eng, 2021; ucapan tentang isu fitnah, 29 September 2023

• Malay Mail, 26 September 2018 dan 3 Julai 2026; The Borneo Post, 26 Februari 2021, 30 Ogos 2022 dan 3 Julai 2026; The Star, 26 Februari 2021; The Vibes, 4 Mac 2021

Artikel ini maklumat undang-undang am sahaja dan terkini setakat 19 September 2026. Ia bukan nasihat undang-undang dan tidak mewujudkan hubungan peguam cara-anak guam. Keputusan mahkamah boleh dirayu dan undang-undang boleh berubah; sila dapatkan nasihat tentang keadaan anda sendiri. — Tetuan Chris & Partners

Konsultasi

• Hubungi kami