Lombong Emas Raub v Hue Shieh Lee: Makna Fitnah dan Bukti Penerbitan

Kebanyakan pekan mempunyainya: kumpulan Facebook tempat penduduk menyiarkan tentang bau dari kilang, tapak pelupusan yang terus membesar, atau jalan pemaju yang tidak siap. Apabila syarikat yang dinamakan dalam hantaran itu membantah, dua soalan datang dahulu. Dibaca dalam konteks oleh pembaca munasabah biasa, adakah perkataan itu memfitnah sama sekali? Dan bolehkah syarikat itu membuktikan siapa sebenarnya yang menerbitkannya?

Itulah persoalan di mana sebuah syarikat lombong emas kalah, di ketiga-tiga peringkat, terhadap seorang aktivis kampung dalam Raub Australian Gold Mining Sdn Bhd v Hue Shieh Lee, yang diputuskan oleh Mahkamah Persekutuan pada 13 Februari 2019. Pada 2021, syarikat yang sama menang, di mahkamah yang sama, terhadap portal berita yang membawa kempen penduduk. Dibaca bersama, kedua-dua keputusan ini panduan berguna bagi penduduk, bagi perniagaan yang mereka kritik, dan bagi sesiapa yang mentadbir kumpulan itu.

Pertikaian Bukit Koman

Raub Australian Gold Mining (RAGM) mengendalikan lombong emas di Bukit Koman, Raub, Pahang, menggunakan proses berasaskan sianida. Penduduk berkempen menentang operasi itu, memetik kebimbangan kesihatan dan alam sekitar. Hue Shieh Lee ialah seorang penduduk dan pemimpin jawatankuasa antisianida penduduk.

Pada 2012, dua portal berita dalam talian, Malaysiakini dan Free Malaysia Today, menyiarkan artikel dan video yang melaporkan kenyataan yang dikaitkan dengannya. Satu berkaitan keputusan tinjauan kesihatan dalam kalangan penduduk; satu lagi berkaitan pengambilan penduduk tempatan oleh syarikat itu. RAGM menyamannya secara peribadi atas libel dan kepalsuan berniat jahat, iaitu tuntutan berasingan bagi kenyataan palsu yang dibuat dengan niat jahat, yang lazimnya memerlukan bukti kerugian kewangan sebenar (ganti rugi khas), tertakluk kepada pengecualian dalam seksyen 6 Akta Fitnah 1957.

Mahkamah Tinggi menolak tuntutan itu pada 17 Mei 2016, dan Mahkamah Rayuan menolak rayuan syarikat pada 21 Oktober 2016. Pada 16 Oktober 2017, Mahkamah Persekutuan memberikan kebenaran merayu atas dua persoalan: sama ada undang-undang Malaysia menggunakan tanggapan subjektif tentang nilai masyarakat dalam menentukan sama ada perkataan memfitnah, dan kriteria apa yang mengawal hak kebebasan bersuara aktivis.

Bagaimana mahkamah menentukan sama ada perkataan memfitnah

Plaintif mesti menunjukkan tiga perkara: perkataan itu memfitnah, ia merujuk kepada plaintif, dan ia diterbitkan kepada pihak ketiga (Ayob bin Saud v TS Sambanthamurthi). Makna didekati dalam dua peringkat. Pertama, persoalan undang-undang, iaitu sama ada perkataan itu mampu membawa makna yang diadukan. Kedua, persoalan fakta, iaitu sama ada perkataan itu memang membawa makna itu. Ukuran sepanjangnya ialah pembaca munasabah biasa (Chok Foo Choo @ Chok Kee Lian v The China Press Bhd).

Jawapan Mahkamah Persekutuan

Panel lima hakim, dalam penghakiman yang disampaikan oleh Hakim Mahkamah Persekutuan Ramly Ali, menolak rayuan dan memerintahkan RAGM membayar RM60,000 kos. Dapatan serentak kedua-dua mahkamah di bawah kekal.

Bagi kenyataan pertama, dapatannya ialah, dibaca dalam konteks, ia melaporkan apa yang didapati tinjauan dan menyatakan kebimbangan penduduk; ia tidak mendedahkan syarikat itu kepada kebencian, ejekan atau penghinaan. Bagi kenyataan kedua, perkataan yang diadukan ialah catatan wartawan tentang apa yang dikatakan. Syarikat itu tidak memanggil wartawan sebagai saksi, jadi ia gagal membuktikan bahawa defendan telah menerbitkan perkataan itu. Tuntutan kepalsuan berniat jahat gagal kerana ganti rugi khas tidak dibuktikan.

Rayuan diputuskan berdasarkan dapatan tersebut; pembaca yang memerlukan layanan mahkamah terhadap dua persoalan kebenaran itu patut merujuk penghakiman penuh. Penghakiman Mahkamah Rayuan dalam kes yang sama sering dipetik kerana pemerhatiannya tentang nilai sosial aktivisme dan akauntabiliti.

Lombong yang sama, defendan berbeza, keputusan berbeza

Pada 2 Julai 2021, Mahkamah Persekutuan memutuskan Mkini Dotcom Sdn Bhd & Ors v Raub Australian Gold Mining Sdn Bhd. Dengan majoriti 3–2, ia mengekalkan award RM200,000 terhadap syarikat di sebalik Malaysiakini dan tiga kakitangan editorialnya atas tiga artikel dan dua video tentang kontroversi yang sama; dengan kos, jumlahnya dilaporkan RM550,000. Majoriti mendapati penerbitan itu tidak neutral dan pengesahan yang mencukupi tidak dicuba. Minoriti akan mengembalikan penolakan tuntutan oleh Mahkamah Tinggi.

Jadi penduduk yang menyuarakan kebimbangan tidak bertanggungan, manakala portal yang menguatkannya bertanggungan. Perbezaannya terletak pada apa yang sebenarnya disampaikan oleh setiap penerbitan, pada bukti siapa berkata apa, dan pada pembelaan yang disandarkan. Apa yang menentukan kes penduduk itu bukan peraturan khas bagi aktivis tetapi peraturan biasa tentang makna dan bukti penerbitan.

Apa yang boleh diambil oleh penduduk, perniagaan dan pentadbir kumpulan

• Penduduk dan pengkempen: nyatakan apa yang anda tahu dan bagaimana anda tahu: siapa yang menjalankan tinjauan, berapa ramai yang menjawab, apa yang mereka laporkan. Nyatakan kebimbangan dan minta siasatan dan bukannya menegaskan sebagai fakta bahawa syarikat telah meracuni atau memudaratkan sesiapa.

• Simpan salinan kenyataan anda sendiri. Jika wartawan atau penyiar lain memparafrasakan anda dengan istilah yang lebih keras, penuntut mesti membuktikan bahawa anda menerbitkan perkataan itu.

• Pemilik perniagaan: syarikat boleh menyaman atas fitnah, tetapi tuntutan terhadap penduduk tempatan sukar dimenangi dan mahal: RM60,000 kos di Mahkamah Persekutuan sahaja dalam kes ini. Jawapan yang diterbitkan dan pelepasan data sering menjadi alat yang lebih baik.

• Halaman dan portal yang mengemas semula kempen komuniti memikul tanggungjawab sendiri: bentangkannya secara neutral, cuba sahkan, dan beri syarikat peluang sebenar untuk menjawab.

• Pentadbir kumpulan: prinsip yang sama mengawal hantaran tentang kilang, pemaju, tapak pelupusan dan ladang dalam kumpulan tempatan. Galakkan ahli berpegang pada fakta tangan pertama, dan buang dakwaan rekaan sebaik ia ditunjukkan.

Status

Kedua-dua keputusan Mahkamah Persekutuan adalah muktamad.

Autoriti dan sumber

• Raub Australian Gold Mining Sdn Bhd v Hue Shieh Lee [2019] 3 MLJ 720; [2019] 2 MLRA 345

• Mkini Dotcom Sdn Bhd & Ors v Raub Australian Gold Mining Sdn Bhd [2021] 5 MLRA 37

• Ayob bin Saud v TS Sambanthamurthi [1989] 1 MLJ 315

• Chok Foo Choo @ Chok Kee Lian v The China Press Bhd [1999] 1 MLJ 371

• Akta Fitnah 1957, seksyen 6 (kepalsuan berniat jahat)

• Free Malaysia Today, 13 Februari 2019 dan 2 Julai 2021; Malay Mail, 2 Julai 2021; ringkasan kes Environmental Law Alliance (ELAW); Badan Kehakiman Malaysia, ringkasan akhbar penghakiman minoriti dalam Mkini Dotcom (2021)

Artikel ini maklumat undang-undang am sahaja dan terkini setakat 19 September 2026. Ia bukan nasihat undang-undang dan tidak mewujudkan hubungan peguam cara-anak guam. Keputusan mahkamah boleh dirayu dan undang-undang boleh berubah; sila dapatkan nasihat tentang keadaan anda sendiri. — Tetuan Chris & Partners

Konsultasi

• Hubungi kami